Η κουλτούρα του φόβου

Ολόκληρος ο πλανήτης από τότε που ξεκίνησε ο covid-19 το ταξίδι του από την Κίνα προς τον υπόλοιπο κόσμο έχει βυθιστεί στον φόβο. Εδώ και περίπου 8 μήνες προβάλλονται 24/7 από τα δελτία ειδήσεων και τα social media εικόνες, ειδήσεις και «ειδήσεις» και απόψεις. Ενώ και μεταξύ των ανθρώπων δείχνει πλέον να μην υπάρχει ανάγκη συζήτησης άλλου θέματος εκτός από αυτό.

 

Εθισμός

 

Το πρόβλημα για εμάς με τον φόβο είναι ότι πρόκειται για ένα φαινόμενο εθιστικό. Η υπερέκκριση αδρεναλίνης που προκαλεί η παρακολούθηση απλά και μόνο ενός δελτίου ειδήσεων, χρειάζεται επανάληψη ανά τακτά χρονικά διαστήματα. Το σώμα εθίζεται στις ορμόνες που το κατακλύζουν.  Ορμόνες οι οποίες φυσιολογικά έχουν ως στόχο να βάλουν το σώμα και το νου σε μια κατάσταση αντιμετώπισης ενός επικίνδυνου φαινομένου ή γεγονότος και όχι σε κατάσταση διαύγειας και ηρεμίας την οποία έχουμε τόση ανάγκη σήμερα.

 

Φόβος θανάτου

 

Η κατάσταση που βιώνουμε δεν ήρθε να ενεργοποιήσει έναν οποιονδήποτε φόβο. Μιλάμε για τον αρχέγονο φόβο του θανάτου. Έναν φόβο που η φυλή πασχίζει να διαχειριστεί από την αυγή της ακόμη. Η διαχείριση αυτού δεν είναι απλή υπόθεση για κανέναν ατομικά, πόσο μάλλον ως συλλογική προσπάθεια. Φυσικά η αντίδραση του καθένα απέναντι σε αυτό είναι διαφορετική. Πρόκειται για τις δύο πλευρές ενός νομίσματος με την οποία ερχόμαστε καθημερινά αντιμέτωποι όλοι. Από την μια έχουμε όσους παραδόθηκαν στο φόβο και εκχώρησαν την εξουσία σε κάποιους επιστήμονες (οι οποίοι εδώ να θυμίσω είναι άνθρωποι με τους δικούς τους φόβους ο καθένας) φωνασκώντας εναντίον κάθε διαφορετικής φωνής. Από την άλλη έχουμε τους λεγόμενους «αρνητές» οι οποίοι αμφισβητούν ακόμη και την ύπαρξη του ιού, αρνούμενοι στην πραγματικότητα να δουν τη δικιά τους θέση απέναντι στο φόβο του θανάτου και επίσης φωνασκώντας εναντίον όλων. Η ακραία πόλωση δε, δείχνει ότι έχει χαθεί ακόμη και η ιδέα της μέσης οδού και ο διάλογος μεταξύ των κοινωνικών ομάδων οι οποίες έχουν απομονωθεί στην ασφάλεια της αλήθειας τους και το ουσιώδες ζήτημα έχει πια γίνει να πείσουν τους υπόλοιπους για την αλήθεια αυτή. Για το καλό τους πάντα.

 

Αν δεν υπήρχε θα έπρεπε να τον εφεύρουμε

 

Είναι γεγονός ότι η διαχείριση του φαινομένου covid-19 έχει εργαλιοποιηθεί όπως και κάθε ανάλογη κρίση στην ιστορία της ανθρωπότητας. Τα οφέλη για τους έχοντες την εξουσία είναι πολλαπλά. Αρκετοί κερδοφορούν ασύστολα με πρόσχημα την προστασία του συνόλου ενώ ο τρόμος με τον τρόπο που διασπείρεται δημιουργεί μάζες χειραγωγήσιμες με έναν τρόπο ολότελα διαφορετικό από ότι έχουμε δει στο παρελθόν. Παράλληλα το καθεστώς ακραίας πόλωσης και η παντελής διάθεση επικοινωνίας μεταξύ των κοινωνικών ομάδων είναι το κερασάκι στην τούρτα. Η υγειονομική κρίση αποκάλυψε πλήρως την έλλειψη διάθεσης κυβερνήσεων ακόμη και σύγχρονων δυτικών κοινωνιών να υποστηρίξουν ουσιαστικά τους πολίτες τους έστω για λίγους μήνες, σε περίπτωση που κάτι πάει στραβά όπως τώρα. Όλα αυτά δημιουργούν μια κατάσταση εκρηκτική στην ψυχοσύνθεση του μέσου ανθρώπου ο οποίος αναγάγει τελικά σε εχθρό τον συνάνθρωπο του.

 

Η Τρίτη όψη του νομίσματος

 

Τα νομίσματα εκτός από μήκος και ύψος έχουν και μια Τρίτη όψη, το πλάτος. Πρόκειται για τη μέση οδό ή δρόμο της ελάχιστης αντίστασης. Η συγκυρία έχει πολλές και διαφορετικές πλευρές τις οποίες θα μπορούσαμε να αντιμετωπίσουμε με νηφαλιότητα. Είναι καιρός να σεβαστούμε ο ένας τον άλλον και να αντιμετωπίσουμε με συγκατάβαση τον πόνο που βιώνει ο καθένας μέσα σε αυτή την κατάσταση. Ο φόβος του θανάτου και του μέλλοντος μας χτυπάει ταυτόχρονα αδυσώπητα. Μόνο ο ένας τον άλλον έχουμε. Η κατανόηση του διπλανού μας επειδή φοβάται και η χρήση της μάσκας δίπλα του για παράδειγμα μπορεί να γίνει περισσότερο μια πράξη τρυφερότητας και λιγότερο περιστολή της ελευθερίας μας, κάτι που τελικά θα εξαρτηθεί από τη συλλογική διαχείριση του φαινομένου. Ταυτόχρονα η διεκδίκηση του πλουραλισμού στην ενημέρωση είναι ένα βασικό ζητούμενο σήμερα καθώς υπάρχει τεράστια ανάγκη να ακουστούν και οι μετριοπαθείς επιστημονικές φωνές οι οποίες δεν θα είναι ενταγμένες σε κομματικές και πολιτικές γραμμές και θα μπορούν να δώσουν μια ορθότερη αποτύπωση της πραγματικότητας. Το σημαντικότερο όμως απ’ όλα είναι ο καθένας να διαχειριστεί και να αναγνωρίσει μέσα του το δικό του μερίδιο φόβου στην όλη πραγματικότητα, να το επεξεργαστεί και έτσι να ανοίξει προς τον διπλανό του.

 

Χρησιμοποίησε τη δύναμη του αντιπάλου σου

 

Τα όπλα του «εχθρού» μπορούν να γίνουν η δικιά μας δύναμη. Η πρόκληση σε ένα κόσμο που εξελίσσεται ραγδαία και τοποθετεί τον άνθρωπο «απέναντι» καταλύοντας την ατομικότητα του είναι τεράστια και μπορούμε να ανταποκριθούμε σε αυτό αν είμαστε μαζί και όχι διαιρεμένοι. Το τι πιστεύω εγώ ή εσύ δεν θα έχει ιδιαίτερη σημασία αν απλά καταναλώσουμε όλες μας τις δυνάμεις διαφωνώντας. Σημασία έχει αν θα δημιουργηθούν ζυμώσεις οι οποίες θα οδηγήσουν σε έναν κοινό τόπο, ο οποίος μοιάζει τόσο μα τόσο μακρινός.

 

Στο τέλος της ημέρας όμως όλοι οι άνθρωποι τις ίδιες ανάγκες δεν έχουμε; Να αγαπάμε και να μας αγαπούν, να μοιραζόμαστε όμορφες στιγμές με άλλους ανθρώπους και να είμαστε μικρές μονάδες φωτός σε αυτό τον τεράστιο οργανισμό που ονομάζουμε ανθρωπότητα. Αυτός είναι ο κοινός μας τόπος και αυτόν θα βρούμε όταν η χωριστικότητα πάψει να είναι η πρωτεύουσα κατεύθυνση μας.